Một cuốn sách rất giá trị, hữu ích và đáp ứng đúng nhu cầu hiện nay do hai chuyên gia về công nghệ và giáo dục của Trung Quốc là Phương Quân và Trương Hoa chia sẻ.
Cuốn sách khá dày, gần 500 trang được trình bày rất chi tiết về những phương pháp học tập quan trọng trong thời đại AI. Bản thân mình khi đứng trước làn sóng về AI cũng có rất nhiều cảm xúc, đầu tiên là ngạc nhiên sau đó là trăn trở rồi cuối cùng là đón nhận nó một cách bình thản.
Là bởi dù thích hay không thì AI sẽ từng bước đi vào đời sống và trở thành một công cụ mạnh mẽ của thời đại. Vậy nên thay vì lo lắng hay khó chịu với nó, ta phải học cách khai thác, sống chung và sử dụng nó một cách tối ưu và hiệu quả cho bản thân.
Trước đó chúng ta đã có ba lần nâng cấp và mở rộng khả năng của con người. Lần thứ nhất là máy tính điện tử, chúng đã mở rộng đôi tay, giúp ta thực hiện những phép tính phức tạp một cách nhanh chóng. Lần thứ hai là internet, chúng mở rộng trí nhớ, giúp chúng ta tìm kiếm những thông tin mà mình cần. Lần thứ ba chính là mạng xã hội, giúp mở rộng trí tuệ tập thể thông qua việc hỏi ý kiến người khác trên các diễn đàn.
Và lần thứ tư này chính là AI, mở rộng trí thông minh nhân loại. Giúp chúng ta tổng hợp toàn bộ những kiến thức và kỹ năng của con người chỉ trong nháy mắt. Thế nhưng AI cũng có những yếu điểm, vô số những ảo giác mà tự nó tạo nên. Nếu ta không có tư duy, không có hệ thống tri thức vững vàng thì ta sẽ trở thành nô lệ của AI lúc nào chẳng hay.
Vậy thì ta phải làm thế nào để khai thác chúng hiệu quả? Quan điểm học tập thời đại AI có gì khác với trước kia? Làm thế nào để chúng ta làm chủ những phương pháp học tập ấy? Đâu là phương pháp để ta có thể nâng cao hiệu suất học tập lên 10 thậm chí 100 lần nhờ AI? Chúng ta sẽ cùng đi sâu vào 4 mục sau đây.
1. Quan điểm học tập thời đại AI
Nhiều người nghĩ rằng khi có AI chúng ta sẽ nhàn hơn, ít phải suy nghĩ hơn vì cái gì cũng đã có AI làm hộ, nhớ hộ nhưng thực tế trong thời đại AI này việc học tập nghiêm túc, chuyên sâu lại đóng vai trò then chốt. Là bởi nếu không có hệ thống tri thức vững vàng ta sẽ bị AI làm cho quay quầng, ảo giác vì không biết thật giả, đúng sai.
Thấu hiểu chuyên sâu ở đây là thực sự nắm vững, thực sự hiểu rõ và thực sự biết vận dụng đời sống để tạo ra những thành quả cho riêng mình. Trong những phần kế tiếp thì chúng ta sẽ được tìm hiểu sâu về các phương pháp học tập, giúp chúng ta có được hệ thống kiến thức vững vàng và chuyên sâu trong thời đại AI hiện nay.
Có hai công thức của tác giả mà mình rất ấn tượng đó chính là người học tương lai và cỗ máy học tập cá nhân. Trong đó:
Người học tương lai = (mục tiêu, nhận thức, trách nhiệm) x công cụ công nghệ.
Cỗ máy học tập cá nhân = bạn x quy trình thao tác chuẩn (SOP) x công cụ công nghệ.
Qua hai công thức này chúng ta có thể thấy rằng nhờ công cụ công nghệ mà chúng ta có thể phát triển mạnh mẽ năng lực học tập của bản thân. Bởi nó là cấp số nhân chứ không còn đơn thuần là cấp số cộng nữa. Vậy nên việc học hỏi, làm chủ công cụ nghệ trong thời đại này là cực kỳ quan trọng dù chúng ta đang làm công việc gì và sinh sống ở đâu.
2. Bốn yếu tố cốt lõi của phương pháp học tập chuyên sâu
Đây có thể nói là phần quan trọng nhất trong cuốn sách, giúp chúng ta có những nền tảng vững vàng để nắm bắt hai phần còn lại. Cùng mình làm rõ bốn yếu tố cốt lõi này nhé.
Thứ nhất là hệ thống học tập chuyên sâu.Rất nhiều người trong chúng ta khi học tập về một chủ đề, một lĩnh vực nào đó thì ngay lập tức lao vào học. Và càng học thì chúng ta lại càng cảm thấy chủ đề, lĩnh vực đó quá rộng, khiến chúng ta hoang mang, chán nản và thậm chí là bỏ cuộc. Vấn đề ở đây không phải là do chúng ta kém cỏi, thiếu kiên trì mà là do chúng ta chưa có phương pháp đúng. Vậy chúng ta sẽ cần phải làm như thế nào để tạo ra một hệ thống học tập chuyên sâu cho bản thân?
Câu trả lời được gói gọn trong 4 bước sau đây
Bước 1: khoanh vùng kiến thức nền tảng, chúng ta sẽ cần phải xác định được nguồn kiến thức cốt lõi mà ta muốn làm chủ.
Bước 2: tổ chức hệ thống kiến thức, phần này bạn có thể làm thành sơ đồ tư duy giống như cách mà mình đã làm hoặc đã hướng dẫn các bạn trong cuốn sách đầu tay của mình. Chúng ta sẽ vẽ sơ đồ dưới dạng hình cây bao gồm: tên chủ đề, chủ đề con và những kiến thức chính. Bạn cũng có thể nhìn sơ đồ mà mình đã làm để sơ đồ hóa lại cuốn sách này để hiểu phương pháp và cách thức.
Bước ba: sổ ghi chép Feyman, đây là một cách thức ghi chép rất nổi tiếng của nhà vật lý Feyman. Ông ghi chép những kiến thức cốt lõi trên một trang giấy, tạo thành những khung kiến thức, sau đó học từng chủ điểm và giải thích lại cho người khác bằng ngôn ngữ của bản thân.Bạn có thể áp dụng phương pháp này trong bất cứ lĩnh vực nào mà bạn đang học tập và nghiên cứu. Đây cũng là cách mà mình đã ứng dụng rất nhiều năm qua. Bạn có thể thấy mình sử dụng sơ đồ tư duy để hệ thống hóa lại những kiến thức mà bản thân mình đã học thông qua những cuốn sách hữu ích. Sau đó chia sẻ lại với bạn những điều mình học được, thu hoạch được bằng chính ngôn ngữ cá nhân.
Bước 4: phương pháp học Feyman, phương pháp này mình đã chia sẻ với các bạn vào năm 2024 thông qua cuốn sách cùng tên nghiên cứu sâu về chủ đề này. Phương pháp này sử dụng cách thức cốt lõi là giảng lại cho người khác để nắm vững kiến thức của bản thân.
Thông qua các bước học, giảng giải, đánh giá, bổ sung và đơn giản hóa. Nghĩa là sau khi chúng ta đã học được những kiến thức hữu ích thì chúng ta hãy giảng lại cho người khác nghe, từ đó đánh giá được mình đã nắm rõ nội dung nào, nội dung nào chưa để bổ sung. Cuối cùng là đơn giản hóa nguồn kiến thức đó bằng sơ đồ, bảng biểu theo cách thức của riêng mình.
Thứ hai là sao chép chuyên sâu, để hiểu 70% kiến thức một cách nhanh chóng. Muốn đạt được kết quả này thì chúng ta phải thực hiện năm bước sau đây:Bước một là đọc sâu, đọc kỹ từng chữ, từng trang.Bước hai thực hành lại bằng việc lặp lại những diễn giải, suy luận và công thức mà ta đã đọc trước đó.Bước ba là tái cấu trúc, sao chép những biểu đồ, sơ đồ.Bước bốn là biên soạn lại giáo trình cho mình với nguyên tắc là chỉ thêm không bớt, mục tiêu ở phần này là muốn chúng ta hiểu rõ, hiểu sâu từng mục kiến thức nhỏ.Bước năm là giảng giải lại bằng việc rút gọn giáo trình, trình bày lại nội dung một cách hệ thống và chi tiết. Đây cũng là phương pháp mà mình áp dụng rất nhiều năm nay, sau khi đã đọc sâu thì mình luôn thực hiện bốn bước còn lại, những giờ giảng của mình cho các học viên cũng đến từ quá trình đọc sách và suy ngẫm rất sâu từ quá trình này.
Thứ ba là tăng tốc học tập chuyên sâu, nắm vững kiến thức trong năm ngày. Nếu ngày xưa thì chúng ta nghĩ điều này rất khó để có thể làm được, nhưng trong thời đại AI thì điều này hoàn toàn là có thể. và để làm được điều này chúng ta cũng cần thực hiện năm bước sau đây:Bước một – ngày đầu tiên: lập bản đồ, để nhìn thấy đích đến và kết quả mà chúng ta mong đợi. Nói đúng hơn là chúng ta thấy được hành trình kiến thức mà mình muốn đạt được thông qua quá trình học tập.Bước hai – ngày thứ hai là do thám, tìm hiểu lộ trình thực hiện.Bước ba – ngày thứ ba lựa chọn lộ trình tối ưu nhất.Bước bốn – ngày thứ tư tạo nguyên mẫu bằng việc giải thích chủ đề cho người khác và lập kế hoạch thực thi.Bước năm – ngày thứ năm là ngày hoàn thiện, trình bày, tổng kết và có những hành động kế tiếp.
Thứ tư luyện tập chuyên sâu, nâng cao trình độ. Ở đây tác giả có nói về nguyên tắc 10.000 giờ, nếu bạn đọc “những kẻ xuất chúng” thì bạn sẽ thấy Malcolm Gladwell chia sẻ rất sâu về nguyên tắc này. Tuy nhiên trong đây thì hai tác giả cũng phản biện lại nguyên tắc này. Là bởi nếu như không luyện tập một cách có chủ đích mà chỉ đơn thuần lặp lại một hành động theo thời gian thì sẽ không bao giờ có được kết quả tốt chứ đừng nói đến là trở thành chuyên gia.Chúng ta có ba cấp độ luyện tập khác nhau bao gồm: luyện tập tự phát không có chủ đích, luyện tập có mục tiêu và luyện tập có chủ đích. Trong đó luyện tập có mục tiêu nằm ở giữa hai cấp độ là luyện tập tự phát và luyện tập có chủ đích. Đây cũng là nền tảng để luyện tập có chủ đích tạo ra sự đột phá sau này.
Luyện tập có mục tiêu là việc có mục tiêu cụ thể, nhấn mạnh vào sự tập trung, có sự phản hồi và liên tục bước ra khỏi vùng an toàn. Còn luyện tập có chủ đích thì có thêm một phần nữa đó chính là có sự hướng dẫn của người cố vấn.
Ở đây tác giả cũng chia sẻ với chúng ta về bốn phương pháp để luyện tập chuyên sâu bao gồm.
Phương pháp thứ nhất luyện tập dưới sự hướng dẫn của người hướng dẫn, người hướng dẫn ở đây có thể là người hướng dẫn trực tiếp – là những người cố vấn, những người thầy mà chúng ta theo học. Đồng thời người hướng dẫn cũng có thể là những tác phẩm xuất sắc mà chúng ta học được.Mình rất thích ví dụ mà tác giả đưa ra về vĩ nhân Benjamin Franklin, ông chính là một người tự học cực kỳ xuất sắc thông qua những cuốn sách giá trị. Nếu đọc cuốn tự truyện của vị vĩ nhân này thì bạn sẽ biết phương pháp tự học của ông xuất sắc cỡ nào.
Phương pháp thứ hai đó là biến kiến thức thành những hình ảnh trực quan bao gồm các bước:
Một là chuyển từ văn bản sang danh sáchHai là chuyển từ danh sách sang sơ đồ tư duy có phân cấpBa là dùng sơ đồ để tạo ra những mối quan hệ giữa các nội dungBốn là xây dựng sơ đồ phức tạp để nhìn được bức tranh tổng thể, toàn diệnCuối cùng là tổng hợp thông tin thành hình minh họa chuyên sâu, tạo thành các sản phẩm cá nhân.
Phương pháp thứ ba là tạo ra những sản phẩm tối giản theo nguyên tắc viết nhanh, chỉnh sửa chậm. Việc đóng gói những cuốn sách mà mình đã đọc, những podcast mà mình đã nghe bằng những suy ngẫm và trải nghiệm cá nhân cũng có thể gọi là một sản phẩm.
Phương pháp thứ tư là học và chia sẻ trên mạng. Cách này để giúp chúng ta có thể vừa học, vừa nghe phản hồi để giúp cho sản phẩm của mình chỉn chu hơn, từ đó nâng cao kỹ năng cũng như là tư duy của bản thân.
3. Ba bối cảnh ứng dụng phương pháp học tập chuyên sâu
Khi đọc cuốn sách này thì điều mình tâm đắc nhất đó là những chia sẻ cá nhân của tác giả. Tác giả không chỉ đọc mà còn đọc đọc rất kỹ càng và hệ thống kiến thức một cách sâu sắc. Một điều mà rất nhiều người trong thời đại hiện nay bị lười. Nhiều người chỉ đọc nhưng không dành thời gian để đóng gói, để suy ngẫm và đào sâu cho nên kiến thức thường bị trôi tuột đi. Sau khoảng một thời gian thì không còn gì ở trong đầu cả. Ngược lại nếu chúng ta chỉ cần bỏ chút thời gian nữa để đào sâu, mở rộng và hoàn thiện thì kiến thức đó sẽ luôn còn mãi trong tâm trí.
Ở đây tác giả có chia sẻ với chúng ta một cách để có thể đọc hiểu chuyên sâu giống như cách mà chúng ta dùng để đọc sách giáo khoa hoặc giáo trình. Cách này chúng ta có thể áp dụng cho việc học tập chuyên môn, hoặc cho các bạn học sinh, sinh viên học tập, đặc biệt là những cuốn giáo trình khó.
Tác giả có chia sẻ thành 10 bước như mình đã tóm lược lại thành tám bước.
Bước một là xác định mục tiêu đầu ra.Bước hai là lập dàn ý theo cấp bậc, giống sơ đồ tư duy mà mình đã nói ở phía trên.Bước ba là đọc kỹ tưởng chữ, từng trang. Bước bốn lập danh sách chi tiết.Bước năm là ghi chú lại những trọng điểm và vướng mắc.Bước sáu là hoàn thiện dàn ý chi tiết.Bước bảy là chuẩn bị trình bày và trình bày cho người khác nghe để biết phần nào mình đã nắm rõ, phần nào chưa.Cuối cùng là tổng kết và lên kế hoạch tiếp theo.
Phần tiếp theo đó chính là nắm vững công nghệ. Như mình đã nói khi chúng ta làm chủ được nghệ nâng cao được năng suất học tập lên gấp nhiều lần. Và đây là các bước để giúp chúng ta có thể nắm vững công nghệ.Bước một là xác định phạm vi ứng dụng của công nghệ.Bước hai là đọc tài liệu hướng dẫn và sử dụng ngay lập tức.Bước ba là thực hành theo hướng dẫn có sẵn. Bước bốn là tập trung vào một điểm để khai thác sâu.Trong đây thì tác giả cũng chia sẻ với chúng ta về ba cấp độ để có thể trở thành chuyên gia về sử dụng công cụ công bao gồm: hệ thống hóa kiến thức đã học trở thành tài liệu nhập môn, thiết kế nội dung học thành khoa đào tạo và cuối cùng là chuẩn hóa những gì đã học thành quy trình đào tạo.
Bối cảnh cuối cùng đó chính là nghệ thuật đặt câu hỏi. Trong thời đại ai thì việc đặt câu hỏi chuẩn cực kỳ quan trọng. Khi chúng ta đặt câu hỏi đúng thì chúng ta sẽ có được những câu trả lời đúng, khi chúng ta biết đặt câu hỏi đúng thì sẽ định hướng được cho AI phương hướng và cách thức tiếp cận tối ưu.Có hai loại câu hỏi mà chúng ta sẽ thường sử dụng đó là câu hỏi mang tính nghi vấn để tìm kiếm lời giải thích về thông tin, kiến thức, quy trình và chất lượng của những câu trả lời.Tiếp theo là câu hỏi mang tính yêu cầu, yêu cầu câu trả lời cuối cùng, đề xuất ý kiến và đánh giá câu trả lời. Một điểm cần lưu ý đó chính là bốn bước để đặt câu hỏi bao gồm xác định vấn đề, dễ đặt câu hỏi, trả lời câu hỏi và đánh giá câu trả lời.
4. Xây dựng hệ thống học tập cá nhân
Ban đầu dù đã thấy rất dài nhưng mình vẫn quyết định đưa thêm phần này vào bởi vì nó cũng hết sức quan trọng trong thời đại hiện nay. Nếu như những gì mà chúng ta học được chúng ta không biết cách biến nó thành của bản thân thì việc học đó trở nên không hiệu quả, hay nói đúng hơn đó không phải là học thực sự. Vậy phải làm thế nào để chúng ta có thể xây dựng được hệ thống học tập cá nhân? Đâu là cách thức tối ưu và hiệu quả? Chúng ta sẽ cần phải bắt đầu từ đâu?
Thứ nhất là cẩm nang kiến thức cá nhân, đây là phiên bản nâng cấp đề cương chi tiết, biến bản ghi chép trở nên toàn diện sau khi đã học xong một chủ đề. Phương pháp thực hiện như sau.Một là sử dụng định dạng danh sách để trình bày.Hai là nội dung đơn giản để tránh đặt lại những kiến thức trước đó.Ba là sử dụng bốn phương pháp viết bản thảo ban đầu.Và cuối cùng là liên tục cải thiện, duy trì tư duy đặt câu hỏi.Ở phần này điều mình rất ấn tượng đó chính là bốn phương pháp viết bản thảo ban đầu, mà mình tin rằng sẽ rất hữu ích dành cho những ai đang trong quá trình học tập.
Đó là viết trực tiếp, đổ tất cả những suy nghĩ trong đầu của chúng ta ra giấy.Tiếp theo là viết bằng được trả lời những câu hỏi. Đây là cách mà mình thường dùng để đồng hành cùng với các học viên, khi học viên không biết phải bắt đầu viết như thế nào thì mình thường có những câu hỏi mang tính chất định hướng để mọi người viết ra những suy ngẫm, trải nghiệm của bản thân.Viết thông qua chia sẻ kiến thức, đây là một dạng mà mình thường hay sử dụng.Và cuối cùng đó là viết bằng cách giảng dạy, mình thường xuyên ứng dụng cách này trong quá trình đồng hành cùng với các học viên, sinh viên của mình.
Thứ hai là xây dựng hệ thống nhận thức bằng mô hình tiếp thu kiến thức. Mô hình này có bốn bước bao gồm.Bước một là học tập, sao chép bản đồ kiến thức, tiếp tục sử dụng năm bước sao chép chuyên sâu để xây dựng một nền tảng vững chắc.Bước hai là kiểm chứng bằng việc đánh giá trình độ, kiểm tra thông qua các bài kiểm tra hoặc quá trình vận dụng kiến thức vào đời sống.Bước ba là mở rộng bằng việc đào sâu và khai thác thêm những kiến thức, kỹ năng để có thể trở nên thành thạo và làm chủ lĩnh vực kiến thức đó.Cuối cùng là khám phá, tác giả đặt là khám phá là bởi chúng ta nhận ra được những điều tuyệt vời mà kiến thức mang lại cho bản thân của mình, đó là những thành quả tuyệt vời mà tri thức mang lại cho cuộc sống của chúng ta.
Phần này tác giả cũng chia sẻ cho chúng ta bảy phương pháp hiệu quả trong mô hình học tập tiếp thu kiến thức vô cùng hữu ích, bao gồm. Một là sử dụng bản đồ tư duy để hệ thống và trình bày những thông tin, nhưng lưu ý là không nên quá bốn cấp.Hai là viết danh sách những gạch đầu dòng, sẽ bao gồm danh sách có thứ tự và danh sách không có thứ tự.Thứ ba là kĩ thuật một trang giấy A4, nghĩa là chúng ta trình bày tất cả những kiến thức mà mình học được ở trên một trang giấy A4. Nhờ vậy chúng ta cô động và biết cách hệ thống hóa kiến thức một cách vững vàng.Bốn là chuyển kiến thức thành hình ảnh trực quan thông qua những sơ đồ và minh họa.Năm là viết ra những gì đã học, bắt đầu với danh sách ngắn gọn, theo nguyên tắc viết nhanh chỉnh sửa chậm và hoàn thiện từng đoạn nhỏ. Chúng ta cũng có thể viết bằng văn bản thuần túy hoặc sử dụng công nghệ để hỗ trợ viết sau đó sử dụng AI để chỉnh sửa.Sáu là dạy lại những gì đã học cho bản thân hoặc người khác, thậm chí là chatbot AI.Cuối cùng là nhận diện phương pháp học phù hợp với bản thân, xem bản thân thích tiếp thu và truyền tải thông tin như thế nào, theo cách nào? Chúng ta thích học tập tập theo công nghệ hay là phương pháp truyền thống? Khi hiểu được bản thân thì chúng ta sẽ học tập một cách hiệu quả hơn hẳn.
Trên đây là những bài học thú vị mà mình học được từ cuốn sách giá trị này. Mình biết bài này vô cùng dài và kén người đọc, chính bản thân mình cũng đã mất nguyên nửa ngày để có thể đóng gói lại những gì mà bản thân đã học được. Nhưng mình nghĩ nó xứng đáng được trân trọng như thế, vì cuốn sách đã giúp mình mở mang và hệ thống lại rất nhiều bài học hữu ích.
login sekarang bersama gacor777 menjaminkan anda menang terus di kalangan tahun ini.
Awesome! Its genuinely remarkable post, I have got much clear idea regarding from this post
Very well presented. Every quote was awesome and thanks for sharing the content. Keep sharing and keep motivating others.